البرز گلستان/شمالِ بحران‌زده؛ از زمین‌های تشنه تا سفره‌های کوچک وخالی مردم / کشاورزان استانهای شمالی زیر فشار کم‌آبی، گرانی نهاده‌ها و دست‌های واسطه‌ها
گزارش بقلم : ابراهیم حاتمی فعال رسانه ای کشور
روزگاری نه‌چندان دور، زمین‌های حاصلخیز شمال کشور برای بسیاری از کشاورزان، نشانه برکت و امید بود؛ شالیزارهایی که تا افق ادامه داشت و مزارعی که گندم و برنج و دیگر محصولات اساسی را روانه بازار می‌کرد. اما امروز، در گلستان، مازندران و گیلان، آن تصویر آشنا با واقعیتی نگران‌کننده درهم آمیخته است: کم‌آبی، گرانی نهاده‌های کشاورزی، افزایش هزینه تولید، کاهش صرفه اقتصادی کشت و قدرت‌گرفتن دلالانی که بیشترین سود را از زحمت کشاورز می‌برند.
این روزها کشاورزان شمال کشور، به‌ویژه در استان گلستان که هم کشت گندم در آن جایگاه مهمی دارد و هم در برخی مناطق برنج‌کاری رواج یافته، از فشار مضاعفی سخن می‌گویند که معیشت آنان را تحت‌تأثیر قرار داده است؛ فشاری که تنها به زمین و محصول محدود نمی‌شود و در نهایت، به سفره مردم می‌رسد. وقتی هزینه تولید بالا می‌رود و محصول با نرخ واقعی از دست کشاورز خارج نمی‌شود، نتیجه چیزی جز گرانی بیشتر در بازار و کوچک‌تر شدن سفره خانوارها نیست.
در یکی از روستاهای کشاورزی گلستان، کشاورزی باسابقه که سال‌هاست گندم و برنج می‌کارد، از وضعیتی می‌گوید که به گفته او، هر سال دشوارتر از سال قبل می‌شود. او با اشاره به کاهش آب در دسترس، گرانی شدید سم، کود و بذر و نیز پایین بودن قیمت خرید محصول، می‌گوید: «ما فقط می‌خواهیم دستمان به سمت هیچ کس دراز نباشد و با عزت و استقلال زندگی کنیم.»

از نگاه او، آنچه امروز کشاورز شمالی را نگران کرده، تنها کمبود آب نیست؛ بلکه زنجیره‌ای از مشکلات است که از مزرعه تا بازار ادامه دارد. او می‌گوید افزایش قیمت سموم و نهاده‌ها باعث شده هزینه تولید به‌شدت بالا برود، در حالی که قیمت فروش محصولات متناسب با این افزایش رشد نکرده است. از نگاه او، این فاصله میان هزینه و درآمد، کشاورز را در تنگنای جدی قرار داده و حتی برخی از کشاورزان را به کاهش سطح زیرکشت یا رها کردن بخشی از زمین‌ها واداشته است.
این وضعیت تنها به استان گلستان محدود نیست. در مازندران و گیلان نیز کشاورزان با مسائل مشابهی روبه‌رو هستند؛ استان‌هایی که بخش مهمی از نیاز کشور به برنج و دیگر محصولات کشاورزی را تأمین می‌کنند، اما اکنون با چالش کم‌آبی، هزینه بالای تولید، ناپایداری بازار و ضعف در حمایت‌های اجرایی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. کارشناسان می‌گویند اگر برای این روند چاره‌اندیشی نشود، هم تولید داخلی آسیب می‌بیند و هم وابستگی به واردات بیشتر خواهد شد؛ اتفاقی که می‌تواند امنیت غذایی کشور را تحت‌فشار قرار دهد.

یکی از اصلی‌ترین گله‌های کشاورزان، نقش واسطه‌ها و دلالان در بازار محصولات کشاورزی است. به گفته آنان، بخش زیادی از سودی که باید به جیب تولیدکننده برود، در مسیر توزیع و واسطه‌گری از بین می‌رود. کشاورز محصول را با هزار زحمت تولید می‌کند، اما هنگام فروش، ناچار است آن را با قیمت پایین به دلال واگذار کند؛ در حالی که همان محصول در بازار با قیمت چندبرابری به دست مصرف‌کننده می‌رسد. نتیجه این چرخه، هم نارضایتی تولیدکننده است و هم فشار مضاعف بر مردم.
از سوی دیگر، گرانی محصولات کشاورزی در بازار، سفره خانوارها را کوچک‌تر کرده است. مردم هر روز افزایش قیمت برنج، گندم و دیگر کالاهای اساسی را حس می‌کنند؛ اما در پشت این گرانی، واقعیتی نهفته است که با مشکلات تولید گره خورده است. وقتی کشاورز در تأمین نهاده‌ها، آب، نیروی کار و فروش محصول تحت فشار باشد، طبیعی است که قیمت نهایی نیز از کنترل خارج شود. به همین دلیل، کارشناسان معتقدند مهار گرانی در بازار، بدون حمایت واقعی از کشاورز ممکن نیست.

در چنین شرایطی، انتظار می‌رود مسئولان استانی و کشوری نگاه حمایتی و میدانی‌تری به مشکلات کشاورزان شمال کشور داشته باشند. این حمایت، به گفته فعالان بخش کشاورزی، باید در چند محور دنبال شود: کنترل بازار نهاده‌ها، نظارت جدی بر قیمت سموم و کود و بذر، اصلاح و به‌روز شدن قیمت خرید تضمینی محصولات، تقویت بیمه کشاورزی، توسعه آبیاری نوین، و مقابله با واسطه‌گری‌های غیرضروری. همچنین لازم است دولت و دستگاه‌های مسئول با برنامه‌ریزی دقیق، اجازه ندهند فشار گرانی بیش از این بر شانه‌های مردم و تولیدکنندگان سنگینی کند.

کشاورزان شمال کشور امروز بیش از هر زمان دیگری به حمایت نیاز دارند؛ حمایتی که نه در حد وعده، بلکه در عمل خود را نشان دهد. اگر زمین‌های حاصلخیز گلستان، مازندران و گیلان امروز زیر فشار کم‌آبی، گرانی و بی‌ثباتی بازار قرار گرفته‌اند، این فقط مشکل یک استان یا یک منطقه نیست، بلکه مسئله‌ای ملی است که مستقیماً به امنیت غذایی و معیشت مردم گره خورده است انتهای پیام