📗«بازی تقلید» و آینه‌ای به نام ایران؛

دکترعلی هاشمی مدرس دانشگاه و عضو هیات علمی پژوهشگاه اندیشه و قلم

البرز گلستان▫️در ایام بازنشستگی فرصتی بعنوان‌ سرگرمی به موازات خواندن کتاب و گوش دادن پادکست‌های جذاب ؛ دیدن فیلم هست
فیلم بازی تقلید رو برای دومین بار ديشب دیدم پیشنهاد میکنم،
فرصت کنید بویژه در این ایام جنگی این فیلم رو در فیلیمو ببینید.

▫️داستان فیلم در ایام جنگ جهانی دوم هست
فیلم «بازی تقلید» تنها داستان آلن تورینگ نیست؛ داستان همه جوامعی است که میان دانش و ایدئولوژی، شایسته‌سالاری و وفاداری، حقیقت و تعصب گرفتار می‌شوند. از این منظر، این فیلم برای ایران نیز پرسش‌های عمیق و تأمل‌برانگیزی مطرح می‌کند.
تورینگ در میدان جنگ، دشمن کشورش نبود؛ بلکه بزرگ‌ترین سرمایه ملی آن بود. اما تفاوت در شخصیت، اندیشه و سبک زندگی او سبب شد که جامعه و نظام سیاسی، پیش از آنکه نبوغش را ببیند، تفاوتش را ببیند. این همان خطری است که هر کشوری را تهدید می‌کند؛ وقتی معیار انتخاب انسان‌ها، وفاداری به یک الگوی فکری باشد، نه شایستگی و تخصص.

▫️ایران امروز نیز با پرسشی مشابه روبه‌رو است. آیا مهم‌ترین سرمایه کشور، نفت، گاز، موشک و منابع طبیعی است؟ یا سرمایه انسانی؛ یعنی میلیون‌ها جوان خلاق، استاد دانشگاه، پژوهشگر، کارآفرین و متخصصی که می‌توانند آینده ایران را بسازند؟

▫️اگر نظام حکمرانی نتواند نخبگان را حفظ کند، نقد را تحمل کند، رقابت آزاد علمی و مدیریتی را بپذیرد و شایسته‌سالاری را جایگزین روابط و وابستگی‌های سیاسی کند، بزرگ‌ترین خسارت نه از تحریم‌های خارجی، بلکه از فرسایش سرمایه انسانی خواهد بود.

▫️«بازی تقلید» یک حقیقت تلخ را یادآوری می‌کند:
گاهی حکومت‌ها از دشمن خارجی آسیب کمتری می‌بینند تا از نادیده گرفتن نخبگان خود. کشوری که اندیشمندانش مهاجرت کنند، دانشگاه‌هایش تضعیف شوند، رسانه‌هایش از نقد محروم شوند و مدیرانش بیش از تخصص بر وفاداری تکیه کنند، به‌تدریج قدرت حل مسئله را از دست می‌دهد.
از سوی دیگر، فیلم نشان می‌دهد که امنیت تنها محصول قدرت نظامی نیست. بریتانیا در جنگ جهانی دوم، علاوه بر ارتش، به دانش، ریاضیات، فناوری و نوآوری متکی بود. امروز نیز قدرت کشورها بیش از هر زمان دیگری در علم، فناوری، اقتصاد، حکمرانی کارآمد و اعتماد عمومی نهفته است.

▫️برای ایران نیز این پرسش اساسی مطرح است:
آیا می‌توان با تکیه بر ظرفیت علمی، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، آزادی پژوهش، شفافیت و مشارکت نخبگان، قدرت ملی را افزایش داد؟ یا آنکه سرمایه انسانی همچنان در معرض مهاجرت، ناامیدی و کنار گذاشته شدن قرار خواهد گرفت؟
درس دیگر فیلم، اهمیت تحمل تفاوت‌ها است. جامعه‌ای که هر صدای متفاوتی را تهدید بداند، به‌تدریج از خلاقیت و نوآوری تهی می‌شود. در مقابل، جامعه‌ای که نقد، گفت‌وگو و رقابت را بپذیرد، توان اصلاح و پیشرفت بیشتری خواهد داشت.
البته این به معنای نادیده گرفتن تهدیدهای خارجی نیست. ایران با چالش‌های واقعی امنیتی و منطقه‌ای روبه‌رو است. اما تجربه تاریخی نشان می‌دهد که قدرت دفاعی و امنیت پایدار زمانی مؤثرترند که بر پایه اقتصاد توانمند، مشروعیت داخلی، شایسته‌سالاری، قانون‌گرایی و اعتماد مردم استوار باشند.
پیام نهایی «بازی تقلید» برای ایران شاید این باشد که آینده کشورها را بیش از هر چیز، نحوه برخورد آنان با نخبگان، اندیشه‌های متفاوت و توانایی‌شان در اصلاح خطاها و خود ترمیمی تعیین می‌کند.

▫️ملتی که دانش را بر تعصب، شایستگی را بر وابستگی، گفت‌وگو را بر حذف، و منافع ملی را بر منازعات فرسایشی ترجیح دهد، نه‌تنها در میدان علم، بلکه در عرصه امنیت، اقتصاد و سیاست نیز پیروزتر خواهد بود.

▫️شاید بزرگ‌ترین درس این فیلم برای ایران آن باشد که تمدن‌ها پیش از آنکه در میدان جنگ شکست بخورند، در میدان اندیشه، حکمرانی و از دست دادن سرمایه انسانی آسیب می‌بینند؛ و پیش از آنکه با سلاح نجات یابند، با خرد، علم، عدالت و اعتماد دوباره جان می‌گیرند.

‌انتهای پیام